{"id":2960,"date":"2023-06-05T10:42:05","date_gmt":"2023-06-05T08:42:05","guid":{"rendered":"https:\/\/lodzyes.eu\/?p=2960"},"modified":"2023-06-05T10:42:28","modified_gmt":"2023-06-05T08:42:28","slug":"jedna-z-ostatnich-zbrodni-hitlerowskich-w-lodzi-masakra-w-wiezieniu-na-radogoszczu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/jedna-z-ostatnich-zbrodni-hitlerowskich-w-lodzi-masakra-w-wiezieniu-na-radogoszczu","title":{"rendered":"Jedna z ostatnich Zbrodni Hitlerowskich w \u0141odzi \u2014 masakra w wi\u0119zieniu na Radogoszczu"},"content":{"rendered":"\n<p>Pomieszczenie dawnej fabryki tkackiej Samuela Abbego na Radogoszczu (jedna z dzielnic \u0141odzi) przez ca\u0142y okres okupacji niemieckiej miasta s\u0142u\u017cy\u0142o jako wi\u0119zienie dla m\u0119\u017cczyzn. Tutaj nazi\u015bci upiekli wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy \u0142amali zasady okupacyjne, byli tu uwi\u0119zieni sowieccy je\u0144cy wojenni, a nawet Niemcy. W rzeczywisto\u015bci wi\u0119zienie by\u0142o rodzajem obozu przej\u015bciowego, sk\u0105d po kilku miesi\u0105cach wysy\u0142ano je\u0144c\u00f3w do oboz\u00f3w koncentracyjnych lub do pracy przymusowej, pisze<a href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/uk\/\"> lodzyes.eu.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>W nocy z 17 na 18 stycznia 1945 roku, kiedy wojska radzieckie by\u0142y ju\u017c na przedpolach \u0141odzi, nazi\u015bci rozstrzelali i spalili \u017cywcem oko\u0142o 1500 os\u00f3b uwi\u0119zionych na Radogoszczu. Likwidacja wi\u0119zienia na Radogoszczu by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 niemieck\u0105 zbrodni\u0105 wojenn\u0105 w ko\u0144cowej fazie wojny.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_76 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2ee1d1c43c8\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2ee1d1c43c8\"  aria-label=\"Prze\u0142\u0105cznik\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/jedna-z-ostatnich-zbrodni-hitlerowskich-w-lodzi-masakra-w-wiezieniu-na-radogoszczu\/#Wiezienie_na_terenie_dawnej_fabryki\" >Wi\u0119zienie na terenie dawnej fabryki<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/jedna-z-ostatnich-zbrodni-hitlerowskich-w-lodzi-masakra-w-wiezieniu-na-radogoszczu\/#Wiezniowie_na_Radogoszczu\" >Wi\u0119\u017aniowie na Radogoszczu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/jedna-z-ostatnich-zbrodni-hitlerowskich-w-lodzi-masakra-w-wiezieniu-na-radogoszczu\/#Masakra_wiezienna\" >Masakra wi\u0119zienna<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/jedna-z-ostatnich-zbrodni-hitlerowskich-w-lodzi-masakra-w-wiezieniu-na-radogoszczu\/#Ukaranie_katow_i_uczczenie_pamieci_wszystkich_pomordowanych_wiezniow\" >Ukaranie kat\u00f3w i uczczenie pami\u0119ci wszystkich pomordowanych wi\u0119\u017ani\u00f3w<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wiezienie_na_terenie_dawnej_fabryki\"><\/span>Wi\u0119zienie na terenie dawnej fabryki<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"980\" height=\"647\" src=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-8.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2961\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-8.png 980w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-8-300x198.png 300w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-8-768x507.png 768w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-8-696x460.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 980px) 100vw, 980px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Wi\u0119zienie w Radogoszczu (na obrze\u017cach \u0141odzi) powsta\u0142o w pierwszych miesi\u0105cach niemieckiej okupacji \u0141odzi, a mianowicie 8 listopada 1939 roku. Pierwotnie pomieszczeniem dla wi\u0119zienia by\u0142a fabryka Micha\u0142a Glazera przy ul. Krakowskiej. Przetrzymywano tu ludzi, kt\u00f3rych nazi\u015bci aresztowali w ramach represyjnej akcji &#8222;Intelligenzaktion Litzmannstadt&#8221;. By\u0142y to dzia\u0142ania karne skierowane przeciwko lokalnej inteligencji: naukowcom, lekarzom, nauczycielom, dzia\u0142aczom kultury. Represje dotkn\u0119\u0142y nie tylko rodowitych Polak\u00f3w, ale tak\u017ce osoby pochodzenia niemieckiego i \u017cydowskiego.<\/p>\n\n\n\n<p>W tym czasie, oko\u0142o 1 km od fabryki M. Glazera, w budynku by\u0142ej fabryki tekstylnej innego fabrykanta Samuela Abbego, utworzono ob\u00f3z dla przesiedle\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>W grudniu 1939 roku, po przeprowadzeniu g\u0142\u00f3wnego etapu wspomnianej akcji represyjnej przeciwko inteligencji (w pobliskich lasach w pobli\u017cu Zgierza rozstrzelano co najmniej 500 os\u00f3b) wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy pozostali w wi\u0119zieniu w fabryce M. Glazera, zacz\u0119to przenosi\u0107 do pomieszczenia fabryki S. Abbego. Fabryka ta mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy skrzy\u017cowaniu ul. gen. J\u00f3zefa Sowi\u0144skiego i ul. Zgierskiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Ostatni je\u0144cy opu\u015bcili wi\u0119zienie w fabryce M. Glazera w styczniu 1940 roku. Od tego czasu do lipca 1940 roku pomieszczenia kompleksu fabrycznego Samuela Abbego s\u0142u\u017cy\u0142y jako wi\u0119zienie, a tak\u017ce ob\u00f3z przej\u015bciowy dla Polak\u00f3w z Warthelandu, jednostki administracyjno \u2013 terytorialnej nazistowskich Niemiec, utworzonej na okupowanych ziemiach Polski.<\/p>\n\n\n\n<p>Wi\u0119\u017ani\u00f3w nazi\u015bci umieszczali w trzypi\u0119trowym pomieszczeniu prz\u0119dzalni, a przesiedle\u0144c\u00f3w w jednopi\u0119trowym budynku tkalni.<\/p>\n\n\n\n<p>1 lipca 1940 Gestapo przekaza\u0142o wszystkie wymienione pomieszczenia pod Zarz\u0105d Prezydium Policji w \u0141odzi, kt\u00f3re utworzy\u0142o tu &#8222;Rozszerzone Wi\u0119zienie Policyjne, Radogoszcz&#8221;. Naczelnikiem wi\u0119zienia zosta\u0142 porucznik policji Walter Pelzhausen. Funkcje nadzorc\u00f3w pe\u0142nili niemieccy policjanci i miejscowi &#8222;volksdeutsche&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wi\u0119zienie na Radogoszczu nie by\u0142o obozem koncentracyjnym ani obozem zag\u0142ady. Takie fa\u0142szywe informacje by\u0142y intensywnie rozpowszechniane w pierwszej dekadzie powojennej. Nie ma tu jednak kom\u00f3r gazowych ani krematorium. G\u0142\u00f3wn\u0105 funkcj\u0105 wi\u0119zienia by\u0142o przetrzymywanie i grupowanie wi\u0119\u017ani\u00f3w w celu dalszego wysy\u0142ania ich do oboz\u00f3w koncentracyjnych do pracy przymusowej lub do du\u017cych wi\u0119zie\u0144, takich jak Sieradz czy \u0141\u0119czyca.<\/p>\n\n\n\n<p>W marcu 1943 roku wi\u0119zienie na Radogoszczu zosta\u0142o po\u0142\u0105czone z policyjnym obozem pracy karnej w Sikawie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wiezniowie_na_Radogoszczu\"><\/span>Wi\u0119\u017aniowie na Radogoszczu<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"852\" height=\"568\" src=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-9.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2964\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-9.png 852w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-9-300x200.png 300w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-9-768x512.png 768w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-9-696x464.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 852px) 100vw, 852px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W wi\u0119zieniu na Radogoszczu przetrzymywano g\u0142\u00f3wnie m\u0119\u017cczyzn narodowo\u015bci polskiej. Do wi\u0119zienia mogli zosta\u0107 wsadzeni za \u0142amanie Ustaw ustanowionych przez okupanta, m.in. za ucieczk\u0119 z pracy przymusowej, przemyt \u017cywno\u015bci, nielegalne przekraczanie granic. Ludzie trafili tu tak\u017ce po \u0142apankach ulicznych. Zdarza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przypadki przetrzymywania wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych w wi\u0119zieniu na Radogoszczu, kt\u00f3rych nast\u0119pnie wysy\u0142ano do oboz\u00f3w koncentracyjnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Znani wi\u0119\u017aniowie wi\u0119zienia to: artysta amator Teodor Wilencki, kt\u00f3rego prace powsta\u0142e w wi\u0119zieniu przetrwa\u0142y do XXI wieku, aktor W\u0142odzimierz Skoczylas, lekarz Wojska Polskiego W\u0142adys\u0142aw Dzier\u017cy\u0144ski, szermierz-olimpijczyk Boles\u0142aw Bana\u015b, dyrygent Henryk Debich, bokser Stanis\u0142aw Kowalewski.<\/p>\n\n\n\n<p>W wi\u0119zieniu na Radogoszczu przetrzymywano r\u00f3wnie\u017c sowieckich je\u0144c\u00f3w wojennych. Trudno powiedzie\u0107, ile dok\u0142adnie os\u00f3b przesz\u0142o przez wi\u0119zienie, poniewa\u017c du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 dokumentacji dotycz\u0105cej wi\u0119zienia zosta\u0142a utracona. Wed\u0142ug zezna\u0144 naczelnika wi\u0119zienia Pelzhausena, przez wi\u0119zienie przesz\u0142o oko\u0142o 40 tysi\u0119cy os\u00f3b, z kt\u00f3rych zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili m\u0119\u017cczy\u017ani, ale zdarza\u0142y si\u0119 przypadki uwi\u0119zienia kobiet.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak badacze sk\u0142aniaj\u0105 si\u0119 ku opinii, \u017ce je\u0144c\u00f3w na Radogoszczu by\u0142o wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n<p>Wi\u0119\u017aniowie umierali lub tracili zdrowie z powodu z\u0142ego traktowania przez stra\u017cnik\u00f3w i niedo\u017cywienia. Oto na przyk\u0142ad kilka wspomnie\u0144 tych, kt\u00f3rzy mieli szcz\u0119\u015bcie prze\u017cy\u0107 wi\u0119zienie na Radogoszczu:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>&#8222;- By\u0142o 600 os\u00f3b i wszyscy spali\u015bmy na betonie. Do spania zdejmowa\u0142o si\u0119 jeden but, bra\u0142o si\u0119 go pod g\u0142ow\u0119, a marynark\u0105 si\u0119 przykrywa\u0142o. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce chyba tego nie prze\u017cyj\u0119&#8221; &#8211; wspomina\u0142 wi\u0119zie\u0144 Radogoszczy Stefan St\u0119porek.<\/p><p>&#8222;W czasie pobytu w Radogoszczu, jak pami\u0119tam, otrzymywali\u015bmy po pajdce chleba, rano i wieczorem czarn\u0105 kaw\u0119, lur\u0119 w miskach, a na obiad zup\u0119 w ilo\u015bci oko\u0142o p\u00f3\u0142 lub trzy czwarte litra. By\u0142a to rzadka zupa, bez ziemniak\u00f3w, zasypana kasz\u0105. Trudno by\u0142o stwierdzi\u0107, co to za zupy otrzymywali\u015bmy. Paczek \u017cywno\u015bciowych z zewn\u0105trz nie otrzymywali\u015bmy&#8221; &#8211; dzieli\u0142 si\u0119 wspomnieniami jeden z wi\u0119\u017ani\u00f3w Witold Pawlikowski.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Wielu wi\u0119\u017ani\u00f3w pad\u0142o ofiar\u0105 egzekucji, kt\u00f3re nazi\u015bci przeprowadzili w lasach ko\u0142o \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Masakra_wiezienna\"><\/span>Masakra wi\u0119zienna<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"509\" height=\"416\" src=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-10.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2967\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-10.png 509w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-10-300x245.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 509px) 100vw, 509px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Pod koniec 1944 roku, wraz ze zbli\u017caniem si\u0119 linii frontu, Niemcy podj\u0119li decyzj\u0119 o ewakuacji garnizonu, kt\u00f3ry sta\u0142 w \u0141odzi. Poplecznicy Hitlera wiedzieli, \u017ce wkr\u00f3tce do miasta wkroczy Armia Czerwona. Dlatego przede wszystkim rzucili si\u0119, aby zniszczy\u0107 dokumentacj\u0119 pope\u0142nionych zbrodni wojennych i brutalnie rozprawi\u0107 si\u0119 z tymi, kt\u00f3rych nie mieli czasu zabi\u0107. Podobny los spotka\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w w wi\u0119zieniu na Radogoszczu. W tym czasie przebywa\u0142o tam ponad 1500 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n<p>Ju\u017c 20 lipca 1944 roku naczelny dow\u00f3dca SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie Wilhelm Koppe wyda\u0142 rozkaz, \u017ce wi\u0119\u017aniowie w miastach, do kt\u00f3rych zbli\u017ca\u0142a si\u0119 Armia Czerwona, musz\u0105 zosta\u0107 przeniesieni w inne miejsca lub zlikwidowani, a wi\u0119zienia i obozy musz\u0105 zosta\u0107 zniszczone.<\/p>\n\n\n\n<p>Sowieckie bomby spad\u0142y na \u0141\u00f3d\u017a 17 stycznia 1945 roku. Zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej s\u0105 ju\u017c blisko, w nocy z 17 na 18 stycznia,&nbsp; po p\u00f3\u0142nocy Niemcy wtargn\u0119li do cel na parterze i rozpocz\u0119li rze\u017a przy u\u017cyciu bagnet\u00f3w i strza\u0142\u00f3w z pistolet\u00f3w. Po wymordowaniu wszystkich na parterze przenie\u015bli si\u0119 na trzecie pi\u0119tro. Tu zarz\u0105dzili zbi\u00f3rk\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rym kazano zbiega\u0107 w d\u00f3\u0142 na dziedziniec. Na schodach ustawiono gotowy do strza\u0142u karabin maszynowy.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy tylko pierwsi wi\u0119\u017aniowie pojawili si\u0119 na podw\u00f3rku, karabin maszynowy zacz\u0105\u0142 strzela\u0107. Zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce czeka ich \u015bmier\u0107, cz\u0119\u015b\u0107 je\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zd\u0105\u017cyli wyj\u015b\u0107 z wi\u0119zienia, zabarykadowali si\u0119 na drugim i trzecim pi\u0119trze. Wi\u0119\u017aniowie zacz\u0119li opiera\u0107 si\u0119 stra\u017cnikom wi\u0119ziennym, u\u017cywaj\u0105c wszystkiego, co mieli pod r\u0119k\u0105: cegie\u0142, kawa\u0142k\u00f3w desek.<\/p>\n\n\n\n<p>Czas si\u0119 ko\u0144czy\u0142, armia radziecka coraz bli\u017cej podchodzi\u0142a do \u0141odzi, nazi\u015bci nie mogli sobie poradzi\u0107 z powsta\u0144czymi je\u0144cami. Widz\u0105c, \u017ce sytuacja wymyka si\u0119 spod kontroli, rankiem 18 stycznia hitlerowcy postanowili podpali\u0107 budynek wi\u0119zienia wraz z osobami, kt\u00f3rzy tam byli.<\/p>\n\n\n\n<p>Po podpaleniu wi\u0119\u017aniowie pr\u00f3bowali wyskoczy\u0107 z p\u0142on\u0105cego budynku. Jednak bezwzgl\u0119dni stra\u017cnicy wi\u0119zienni strzelali do wszystkich, kt\u00f3rzy wyskakiwali z okien.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0141\u0105cznie w wi\u0119zieniu na Radogoszczu zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 1500 os\u00f3b. Byli to g\u0142\u00f3wnie Polacy, je\u0144cy radzieccy i Niemcy. Cudem uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 tylko 30 wi\u0119\u017aniom.<\/p>\n\n\n\n<p>Rankiem 18 stycznia wielu mieszka\u0144c\u00f3w \u0141odzi i okolic przyby\u0142o na miejsce brutalnej rzezi wi\u0119\u017ani\u00f3w. W\u015br\u00f3d ruin wi\u0119zienia i setek spalonych cia\u0142 ludzie pr\u00f3bowali znale\u017a\u0107 i zidentyfikowa\u0107 swoich bliskich. Jednak tylko kilka cia\u0142 ofiar zbrodni nazistowskiej uda\u0142o si\u0119 zidentyfikowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Szcz\u0105tki pomordowanych pochowane zosta\u0142y 18 lutego 1945 roku&nbsp; w dw\u00f3ch zbiorowych mogi\u0142ach na pobliskim cmentarzu pw. \u015bw. Rocha, niedaleko Radogoszczy.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ukaranie_katow_i_uczczenie_pamieci_wszystkich_pomordowanych_wiezniow\"><\/span>Ukaranie kat\u00f3w i uczczenie pami\u0119ci wszystkich pomordowanych wi\u0119\u017ani\u00f3w<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"640\" src=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-11.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2970\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-11.png 960w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-11-300x200.png 300w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-11-768x512.png 768w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-11-696x464.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej do odpowiedzialno\u015bci postawiono tylko 15 os\u00f3b spo\u015br\u00f3d nadzorc\u00f3w wi\u0119zienia. Wielu, jak naczelnik J\u00f3zef Heinrich, nazywany &#8222;Krwawym J\u00f3ziem&#8221;, unikn\u0119\u0142o kary. Zmar\u0142, nie doczekawszy sprawiedliwo\u015bci w 1961 roku w Niemczech.<\/p>\n\n\n\n<p>Komendant wi\u0119zienia na Radogoszczu, Walter Pelzhausen, wpad\u0142 w r\u0119ce aliant\u00f3w w czerwcu 1945 roku we Frankfurcie nad Menem. Zbrodniarz wojenny zosta\u0142 przewieziony do \u0141odzi, gdzie stan\u0105\u0142 przed S\u0105dem Okr\u0119gowym. Jako g\u0142\u00f3wny odpowiedzialny za masakr\u0119 na Radogoszczu Pelzhausen zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107 przez powieszenie. Wyrok wykonano 1 marca 1948 roku.<\/p>\n\n\n\n<p>W pierwszych tygodniach po zako\u0144czeniu niemieckiej okupacji \u0141odzi teren dawnego wi\u0119zienia na Radogoszczu zosta\u0142 uznany za miejsce walk i m\u0119cze\u0144stwa Narodu Polskiego<\/p>\n\n\n\n<p>W 1961 roku zako\u0144czono prace nad stworzeniem pomnika na terenie wi\u0119zienia na Radogoszczu. Na miejscu spalonego trzypi\u0119trowego budynku z wi\u0119\u017aniami zainstalowano czarny marmurowy sarkofag. Na marmurze wyryto s\u0142owa:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>&#8222;Tu spoczywamy zamordowani w przeddzie\u0144 wolno\u015bci. Imiona i cia\u0142a zabra\u0142 nam ogie\u0144, \u017cyjemy tylko w waszej pami\u0119ci. Niech \u015bmier\u0107 tak nieludzka nie powt\u00f3rzy si\u0119 wi\u0119cej&#8221;.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Nast\u0119pnie na terenie pomnika otwarto oddzia\u0142 Muzeum Tradycji Niepodleg\u0142o\u015bciowych w \u0141odzi, kt\u00f3rego ekspozycja muzealna opowiada o historii wi\u0119zienia na Radogoszczu i \u017cyciu \u0141odzi w latach okupacji niemieckiej.<\/p>\n\n\n\n<p>A na stronie samego muzeum po wielu latach pojawi\u0142a si\u0119 lista prawdopodobnych ofiar masakry na Radogoszczu. Jest to mo\u017cliwe dzi\u0119ki d\u0142ugoterminowym badaniom wielu \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pomieszczenie dawnej fabryki tkackiej Samuela Abbego na Radogoszczu (jedna z dzielnic \u0141odzi) przez ca\u0142y okres okupacji niemieckiej miasta s\u0142u\u017cy\u0142o jako wi\u0119zienie dla m\u0119\u017cczyzn. Tutaj nazi\u015bci upiekli wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy \u0142amali zasady okupacyjne, byli tu uwi\u0119zieni sowieccy je\u0144cy wojenni, a nawet Niemcy. W rzeczywisto\u015bci wi\u0119zienie by\u0142o rodzajem obozu przej\u015bciowego, sk\u0105d po kilku miesi\u0105cach wysy\u0142ano je\u0144c\u00f3w [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":284,"featured_media":2560,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[500],"tags":[723,729,1205,1284,1285,1289,724,1290,1286,1287,1288,721,720,1202,734],"moimportance":[104],"motype":[494],"moformat":[93],"class_list":{"0":"post-2960","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-historia-wojskowa","8":"tag-druga-wojna-swiatowa","9":"tag-dzieje-okupacji-lodzi","11":"tag-jedna-z-ostatnich-zbrodni-hitlerowskich-w-lodzi","12":"tag-masakra-w-wiezieniu-na-radogoszczu","13":"tag-masakra-wiezienna","14":"tag-okupacyjne-wladze","15":"tag-ukaranie-katow-i-uczczenie-pamieci-wszystkich-pomordowanych-wiezniow","16":"tag-wiezienie-na-terenie-dawnej-fabryki","17":"tag-wiezienie-w-radogoszczu","18":"tag-wiezniowie-na-radogoszczu","19":"tag-wojenne-strony","20":"tag-wojenne-strony-lodzi","21":"tag-znani-politycy","22":"tag-zycie-polityczne-lodzi","23":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","24":"motype-eternal","25":"moformat-longrid-korotka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/284"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2960"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2973,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2960\/revisions\/2973"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2560"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2960"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=2960"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=2960"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=2960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}