{"id":3315,"date":"2023-06-30T14:40:53","date_gmt":"2023-06-30T12:40:53","guid":{"rendered":"https:\/\/lodzyes.eu\/?p=3315"},"modified":"2023-06-30T14:41:08","modified_gmt":"2023-06-30T12:41:08","slug":"szef-judenratu-w-getcie-w-lodzi-kontrowersyjna-postac-chaima-rumkowskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/szef-judenratu-w-getcie-w-lodzi-kontrowersyjna-postac-chaima-rumkowskiego","title":{"rendered":"Szef Judenratu w getcie w \u0141odzi: kontrowersyjna posta\u0107 Chaima Rumkowskiego"},"content":{"rendered":"\n<p>&#8222;Musz\u0119 odci\u0105\u0107 ga\u0142\u0119zie, aby ocali\u0107 pie\u0144&#8221; to s\u0142owa z przem\u00f3wienia Chaima Rumkowskiego, kt\u00f3re wyg\u0142osi\u0142 4 wrze\u015bnia 1942 roku w przeddzie\u0144 tragicznej akcji przeciwko \u017bydom &#8222;Wielka Szpera&#8221;. \u00d3wczesny szef Judenratu Rumkowski, wykonuj\u0105c rozkaz Niemc\u00f3w, b\u0142aga\u0142 \u017byd\u00f3w z \u0142\u00f3dzkiego getta o oddanie mu dzieci do lat 10 na deportacj\u0119 do obozu zag\u0142ady w Che\u0142mnie w celu ratowania innych wi\u0119\u017ani\u00f3w. To przem\u00f3wienie i wiele innych fakt\u00f3w z biografii Rumkowskiego czyni\u0105 go kontrowersyjn\u0105 postaci\u0105 w historii \u0141odzi, pisze<a href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/uk\/\"> lodzyes.eu.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119\u015b\u0107 badaczy uwa\u017ca go za kolaboranta, okrutnego tyrana, kt\u00f3ry upaja\u0142 si\u0119 swoj\u0105 w\u0142adz\u0105 w \u0142\u00f3dzkim getcie powierzonym mu przez nazist\u00f3w. Zamiast tego, wed\u0142ug innych historyk\u00f3w, posta\u0107 Chaima Rumkowskiego jest zbyt demonizowana. S\u0105 sk\u0142onni wierzy\u0107, \u017ce szef Judenratu w ka\u017cdy mo\u017cliwy spos\u00f3b przyczyni\u0142 si\u0119 do przekszta\u0142cenia getta w ob\u00f3z pracy, poniewa\u017c widzia\u0142 w tym drog\u0119 do ratowania \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_76 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a314f1c1288f\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a314f1c1288f\"  aria-label=\"Prze\u0142\u0105cznik\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/szef-judenratu-w-getcie-w-lodzi-kontrowersyjna-postac-chaima-rumkowskiego\/#Wczesne_lata_i_przeprowadzka_do_Lodzi\" >Wczesne lata i przeprowadzka do \u0141odzi<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/szef-judenratu-w-getcie-w-lodzi-kontrowersyjna-postac-chaima-rumkowskiego\/#Przewodniczacy_Starszenstwa_Zydow_w_Lodzi\" >Przewodnicz\u0105cy Starsze\u0144stwa \u017byd\u00f3w w \u0141odzi<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/szef-judenratu-w-getcie-w-lodzi-kontrowersyjna-postac-chaima-rumkowskiego\/#Rumkowski_i_akcja_%E2%80%9EWielka_Szpera%E2%80%9D\" >Rumkowski i akcja &#8222;Wielka Szpera&#8221;<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/eternal\/szef-judenratu-w-getcie-w-lodzi-kontrowersyjna-postac-chaima-rumkowskiego\/#Niejednoznaczny_stosunek_do_postaci_Rumkowskiego\" >Niejednoznaczny stosunek do postaci Rumkowskiego<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wczesne_lata_i_przeprowadzka_do_Lodzi\"><\/span>Wczesne lata i przeprowadzka do \u0141odzi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Chaim Mordechaj Rumkowski urodzi\u0142 si\u0119 27 lutego 1877 roku w miejscowo\u015bci Ilin, w hubernii witebskiej, \u00f3wczesnego imperium rosyjskiego w \u017cydowskiej rodzinie. Mia\u0142 dwie siostry i brata. Jednak po rewolucji bolszewickiej w Rosji jesieni\u0105 1917 roku straci\u0142 kontakt z siostrami. Jedna z jego si\u00f3str mieszka\u0142a w Charkowie (Ukraina), a druga w Moskwie.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1892 roku Rumkowski wraz z bratem przeprowadzi\u0142 si\u0119 do miasta \u0141\u00f3d\u017a, kt\u00f3re w tym czasie wchodzi\u0142o w sk\u0142ad Kr\u00f3lestwa Polskiego. W 1902 roku Rumkowski po\u015blubi\u0142 It\u0119 vel Id\u0119 z domu Bender.<\/p>\n\n\n\n<p>Przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Rumkowski wraz z Abem Neimanem prowadzi\u0142 zak\u0142ad wyka\u0144czania tkanin pluszowych.<\/p>\n\n\n\n<p>W latach mi\u0119dzywojennych Rumkowski by\u0142 agentem ubezpieczeniowym. Mieszka\u0142 w domu przy ulicy Kili\u0144skiego 105. W tym samym domu mieszka\u0142 tak\u017ce jego brat J\u00f3zef. Przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej by\u0142 tak\u017ce szefem sieroci\u0144ca \u017cydowskiego przy ulicy Krajowej 15.<\/p>\n\n\n\n<p>Nale\u017ca\u0142 r\u00f3wnie\u017c do partii politycznej &#8222;Og\u00f3lnych Syjonist\u00f3w&#8221; i by\u0142 cz\u0142onkiem zarz\u0105du Gminy \u017bydowskiej. Pod koniec lat trzydziestych opu\u015bci\u0142 parti\u0119 syjonist\u00f3w &#8222;Og\u00f3lnych Syjonist\u00f3w&#8221; i do\u0142\u0105czy\u0142 do partii ultraortodoksyjnych \u017byd\u00f3w &#8222;Aguda&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przewodniczacy_Starszenstwa_Zydow_w_Lodzi\"><\/span>Przewodnicz\u0105cy Starsze\u0144stwa \u017byd\u00f3w w \u0141odzi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"746\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-40.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3316\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-40.png 746w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-40-219x300.png 219w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-40-696x955.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 746px) 100vw, 746px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Wybuch II wojny \u015bwiatowej zasta\u0142 Rumkowskiego w \u0141odzi. Nazistom uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 miasto 9 wrze\u015bnia 1939 roku \u2013 nieco ponad tydzie\u0144 po wybuchu wojny. W rzeczywisto\u015bci od pierwszych dni okupacji miasta \u0142\u00f3dzcy \u017bydzi zacz\u0119li by\u0107 prze\u015bladowani przez nazist\u00f3w, kt\u00f3rych cz\u0119\u015bci\u0105 ideologii by\u0142 antysemityzm.<\/p>\n\n\n\n<p>W grudniu 1939 roku w\u0142adze okupacyjne zacz\u0119\u0142y m\u00f3wi\u0107 o potrzebie izolacji spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w oddzielnej dzielnicy miasta. W szczeg\u00f3lno\u015bci, w tajnym ok\u00f3lniku \u00f3wczesnego przyw\u00f3dcy regionu \u0141odzi, uwa\u017canego za jednego z tw\u00f3rc\u00f3w getta w \u0141odzi, Friedricha \u00dcbelh\u00f6ra, powiedziano, \u017ce istnieje &#8222;konieczno\u015b\u0107 ustanowienia zamkni\u0119tej i \u015bci\u015ble izolowanej dzielnicy \u017cydowskiej&#8221;. Na podstawie tego dokumentu w lutym 1940 w rejonie Starego Miasta i Ba\u0142ut utworzono \u0142\u00f3dzkie getto.<\/p>\n\n\n\n<p>Na wz\u00f3r innych gett, w \u0142\u00f3dzkim, za zgod\u0105 niemieckiej administracji okupacyjnej, utworzono Judenrat \u2014 \u017cydowsk\u0105 administracj\u0119 getta. W rzeczywisto\u015bci Judenrat by\u0142 odpowiedzialny za wszystko, co dzia\u0142o si\u0119 w getcie.<\/p>\n\n\n\n<p>Prze\u0142o\u017conym Starsze\u0144stwa \u017byd\u00f3w zosta\u0142 mianowany Chaim Rumkowski, jako jedyny cz\u0142onek zarz\u0105du &#8222;Gminy \u017bydowskiej&#8221;, kt\u00f3ry w tym czasie pozosta\u0142 w mie\u015bcie. Podlega\u0142 bezpo\u015brednio szefowi zarz\u0105du getta, Niemcowi Hansowi Bibowowi.<\/p>\n\n\n\n<p>W getcie Chaima Rumkowskiego nazywano &#8222;kr\u00f3lem Chaimem&#8221; lub &#8222;Chaimem Gro\u017anym&#8221;. Taka nazwa zosta\u0142a mu przypisana nie bezpodstawnie. W tym czasie 63-letni by\u0142y dyrektor sieroci\u0144ca i agent ubezpieczeniowy cz\u0119sto brutalnie i okrutnie traktowa\u0142 \u017byd\u00f3w i cieszy\u0142 si\u0119 powierzon\u0105 mu w\u0142adz\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>W ka\u017cdy mo\u017cliwy spos\u00f3b przyczyni\u0142 si\u0119 do tego, by \u0142\u00f3dzkie getto, przez kt\u00f3re przesz\u0142o ponad 200 tys. os\u00f3b, zamieni\u0142o si\u0119 w ogromny ob\u00f3z pracy, b\u0142\u0119dnie wierz\u0105c, \u017ce niewolnicza praca mieszka\u0144c\u00f3w getta jest kluczem do ich ratowania. Rumkowski kierowa\u0142 si\u0119 mottem: &#8222;Nasz\u0105 jedyn\u0105 drog\u0105 (wyj\u015bciem) jest praca&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Kontrolowa\u0142 wszystkie dziedziny \u017cycia codziennego w getcie. W szczeg\u00f3lno\u015bci ca\u0142y maj\u0105tek, wydawanie racji \u017cywno\u015bciowych, wykonywanie pracy przez wi\u0119\u017ani\u00f3w. Przy wsparciu Rumkowskiego, w \u0142\u00f3dzkim getcie wprowadzono w\u0142asny system pieni\u0119\u017cny. Bilon i banknoty \u017bydzi nazywali \u201erumkami\u201d lub rzadziej \u201echaimkami\u201d &#8211; ich nazwa pochodzi\u0142a od nazwiska Prze\u0142o\u017conego Starsze\u0144stwa \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Wszelkie akty niepos\u0142usze\u0144stwa i sprzeciwu Rumkowski t\u0142umi\u0142 za pomoc\u0105 stworzonej przez siebie policji. A swoim przeciwnikom politycznym m\u0119\u017cczyzna grozi\u0142, \u017ce &#8222;wyda&#8221; ich nazistom.<\/p>\n\n\n\n<p>Wielu \u017byd\u00f3w w getcie otwarcie nienawidzi\u0142o Rumkowskiego, uwa\u017caj\u0105c go za kolaboranta i zdrajc\u0119. A u wielu &#8222;kr\u00f3l Chaim&#8221; budzi\u0142 strach, gdy przeje\u017cd\u017ca\u0142 przez teren getta w zaprz\u0119gu konnym.<\/p>\n\n\n\n<p>Ciekawym aspektem dla bada\u0144 historyk\u00f3w jest kwestia relacji mi\u0119dzy Rumkowskim a bezpo\u015brednim szefem \u0142\u00f3dzkiego getta Niemcem Hansem Bibowem. Ten ostatni by\u0142 zainteresowany tym, aby \u0142\u00f3dzkie getto istnia\u0142o jak najd\u0142u\u017cej, jako du\u017cy ob\u00f3z pracy, maj\u0105c z tego korzy\u015bci ekonomiczne. Zamiast tego Prze\u0142o\u017cony Judenratu, kt\u00f3ry sprawowa\u0142 \u015bcis\u0142\u0105 kontrol\u0119 nad wykonywaniem pracy przymusowej w getcie, otrzymywa\u0142 od niemieckiego oficera Bibowa praktycznie nieograniczon\u0105 w\u0142adz\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Warto jednak doda\u0107, \u017ce Rumkowski przej\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c kontrol\u0119 nad organizacj\u0105 systemu edukacji w getcie. W getcie do ko\u0144ca 1941 roku dzia\u0142a\u0142y szko\u0142y podstawowe, dzia\u0142a\u0142y kursy przekwalifikowania, nauczano jidysz. By\u0142y pr\u00f3by zorganizowania kolegium i szko\u0142y zawodowej.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rumkowski_i_akcja_%E2%80%9EWielka_Szpera%E2%80%9D\"><\/span>Rumkowski i akcja &#8222;Wielka Szpera&#8221;<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"577\" src=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-41.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3319\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-41.png 1024w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-41-300x169.png 300w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-41-768x433.png 768w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-41-696x392.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W sierpniu 1942 roku nazi\u015bci podj\u0119li decyzj\u0119 o deportacji do obozu zag\u0142ady w Che\u0142mnie \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mogli pracowa\u0107 dla dobra III Rzeszy. Na li\u015bcie os\u00f3b, kt\u00f3re podlega\u0142y deportacji, znalaz\u0142y si\u0119 osoby starsze, dzieci poni\u017cej 10 roku \u017cycia i chorzy. W \u0142\u00f3dzkim getcie akcja ta skierowana przeciwko \u017bydom otrzyma\u0142a nazw\u0119 &#8222;Wielka Szpera&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>1 wrze\u015bnia tego roku nazi\u015bci nakazali Rumkowskiemu przygotowanie list dzieci do lat 10 i os\u00f3b starszych w wieku od 65 lat. 4 wrze\u015bnia wyg\u0142osi\u0142 swoje s\u0142ynne przem\u00f3wienie, znane jako &#8222;Oddajcie mi swoje dzieci&#8221;. Rumkowski b\u0142aga\u0142 \u017byd\u00f3w w getcie o oddanie na \u015bmier\u0107 dzieci poni\u017cej 10 roku \u017cycia i os\u00f3b powy\u017cej 65 roku \u017cycia, aby inni mogli prze\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Oto fragment jego przem\u00f3wienia do wi\u0119\u017ani\u00f3w w getcie \u0142\u00f3dzkim:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>&#8222;Ponury podmuch uderzy\u0142 getto. \u017b\u0105daj\u0105 od nas, aby\u015bmy zrezygnowali z tego co mamy najlepszego \u2013 naszych dzieci i starszych. Nie mog\u0142em mie\u0107 w\u0142asnych dzieci (Chaim Rumkowski by\u0142 bezdzietny, jednak po &#8222;Wielkiej Szperze adoptowa\u0142 dw\u00f3ch ch\u0142opc\u00f3w \u2013 red.), wi\u0119c odda\u0142em swoje najlepsze lata dzieciom. \u017by\u0142em i oddycha\u0142em z dzie\u0107mi, nigdy nie wyobra\u017ca\u0142em sobie, \u017ce b\u0119d\u0119 musia\u0142 uczyni\u0107 t\u0119 ofiar\u0119 na o\u0142tarzu w\u0142asnymi d\u0142o\u0144mi&#8230; Musz\u0119 przygotowa\u0107 t\u0119 trudn\u0105 i krwaw\u0105 operacj\u0119, musz\u0119 odci\u0105\u0107 ga\u0142\u0119zie, aby ocali\u0107 pie\u0144&#8221;.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Ostatecznie nazi\u015bci niezadowoleni z tempa dostarczania ofiar do wywiezienia do obozu zag\u0142ady w Che\u0142mnie, nast\u0119pnego dnia \u2013 5 wrze\u015bnia przyst\u0105pili do realizacji brutalnej akcji. Trwa\u0142a do 12 wrze\u015bnia. Podczas tych krwawych dni ponad 15 tys. os\u00f3b zosta\u0142o deportowanych do Che\u0142mna. Na miejscu zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 200 os\u00f3b, g\u0142\u00f3wnie rodzice, kt\u00f3rzy bronili swoich dzieci od r\u0105k nazist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Po akcji &#8222;Wielka Szpera&#8221; wp\u0142ywy Chaima Rumkowskiego w \u0142\u00f3dzkim getcie znacznie os\u0142ab\u0142y. Nawet Bibow zacz\u0105\u0142 coraz cz\u0119\u015bciej kontaktowa\u0107 si\u0119 z innymi przedstawicielami Judenratu.<\/p>\n\n\n\n<p>Szefa \u0142\u00f3dzkiego Judenratu Rumkowskiego spotka\u0142 los setek tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w &#8211; 29 sierpnia 1944 roku zosta\u0142 wys\u0142any do obozu koncentracyjnego Auschwitz w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/p>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 Rumkowski zmar\u0142 w wyniku pobicia. Podobno wi\u0119\u017aniowie \u017bydzi rozpoznali Rumkowskiego i zem\u015bcili si\u0119 na nim za jego rol\u0119 w Holokau\u015bcie. Wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142 &#8222;kr\u00f3l Chaim&#8221; zosta\u0142 wys\u0142any do komory gazowej. Mia\u0142o to miejsce mi\u0119dzy 30 sierpnia a 1 wrze\u015bnia 1944 roku.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Niejednoznaczny_stosunek_do_postaci_Rumkowskiego\"><\/span>Niejednoznaczny stosunek do postaci Rumkowskiego<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"850\" height=\"536\" src=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-42.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3322\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-42.png 850w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-42-300x189.png 300w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-42-768x484.png 768w, https:\/\/cdn.lodzyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2023\/06\/image-42-696x439.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 850px) 100vw, 850px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Badacze Holokaustu r\u00f3\u017cnie oceniaj\u0105 posta\u0107 Chaima Rumkowskiego. Niekt\u00f3rzy podkre\u015blaj\u0105 jego despotyzm, nadmiern\u0105 uleg\u0142o\u015b\u0107 wobec Niemc\u00f3w i walk\u0119 z antynazistowskim podziemiem w getcie. A niekt\u00f3rzy historycy og\u00f3lnie opisuj\u0105 Rumkowskiego jako zdrajc\u0119 i kolaboranta.<\/p>\n\n\n\n<p>Oto na przyk\u0142ad, co pisze o nim historyk Maia-Mari Sutnik:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>&#8222;Rumkowski skutecznie przekszta\u0142ci\u0142 getto w niewolniczy ob\u00f3z pracy, wykorzystuj\u0105c \u017cydowskich robotnik\u00f3w do realizacji swojego planu &#8222;przetrwania najsilniejszych&#8221; w getcie&#8221;.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Inni badacze Holokaustu, w szczeg\u00f3lno\u015bci Richard Rubinstein, uwa\u017caj\u0105, \u017ce posta\u0107 Rumkowskiego doskonale ilustruje jego s\u0142ynn\u0105 przemow\u0119 &#8222;Oddajcie mi swoje dzieci&#8221;. Dodaj\u0105, \u017ce w podobnej sytuacji prezes warszawskiego Judenratu Adam Czerniakow pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>&#8222;By\u0142 F\u00fchrerem swojego ma\u0142ego kr\u00f3lestwa przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego panowania i wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce podoba\u0142a mu si\u0119 ta rola&#8221; \u2013 napisa\u0142 Rubinstein.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>By\u0142y wi\u0119zie\u0144 Auschwitz, w\u0142oski poeta \u017cydowskiego pochodzenia Primo Levi, kt\u00f3ry mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie prze\u017cy\u0107 w obozie koncentracyjnym, pisa\u0142 o Rumkowskim:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>&#8222;\u017caden s\u0105d by go [Rumkowskiego \u2013 M.P.] nie uniewinni\u0142, a my naturalnie r\u00f3wnie\u017c nie mo\u017cemy go uniewinni\u0107 na p\u0142aszczy\u017anie moralnej&#8221;.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Z kolei inna cz\u0119\u015b\u0107 badaczy, kt\u00f3ra opowiada si\u0119 za Rumkowskim, twierdzi, \u017ce szczerze stara\u0142 si\u0119 uratowa\u0107 jak najwi\u0119cej wi\u0119\u017ani\u00f3w w \u0142\u00f3dzkim getcie. Dlatego wybra\u0142 taktyk\u0119 przekszta\u0142cenia getta w du\u017cy ob\u00f3z pracy. Ich zdaniem, gdyby \u0141\u00f3d\u017a zosta\u0142a wcze\u015bniej wyzwolona od nazist\u00f3w, to by\u0107 mo\u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w getta mog\u0142aby zosta\u0107 uratowana.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak potoczy\u0142o si\u0119 inaczej. A los \u017byd\u00f3w z \u0142\u00f3dzkiego getta nie zale\u017ca\u0142 bynajmniej od Rumkowskiego. Przecie\u017c w planach nazist\u00f3w by\u0142o &#8222;ostateczne rozwi\u0105zanie kwestii \u017cydowskiej&#8221;, czyli ich fizyczne zniszczenie.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego prawdopodobnie posta\u0107 Chaima Rumkowskiego pozostanie na li\u015bcie tych, kt\u00f3re nie maj\u0105 jednoznacznej oceny.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8222;Musz\u0119 odci\u0105\u0107 ga\u0142\u0119zie, aby ocali\u0107 pie\u0144&#8221; to s\u0142owa z przem\u00f3wienia Chaima Rumkowskiego, kt\u00f3re wyg\u0142osi\u0142 4 wrze\u015bnia 1942 roku w przeddzie\u0144 tragicznej akcji przeciwko \u017bydom &#8222;Wielka Szpera&#8221;. \u00d3wczesny szef Judenratu Rumkowski, wykonuj\u0105c rozkaz Niemc\u00f3w, b\u0142aga\u0142 \u017byd\u00f3w z \u0142\u00f3dzkiego getta o oddanie mu dzieci do lat 10 na deportacj\u0119 do obozu zag\u0142ady w Che\u0142mnie w celu ratowania [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":284,"featured_media":3012,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[501],"tags":[1136,1588,723,729,1205,1587,1592,724,1590,1589,1591,1586,1585,721,720,1202,734],"moimportance":[104],"motype":[494],"moformat":[93],"class_list":{"0":"post-3315","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-o-burmistrzu","8":"tag-akcja-wielka-szpera","9":"tag-chaim-mordechaj-rumkowski","10":"tag-druga-wojna-swiatowa","11":"tag-dzieje-okupacji-lodzi","13":"tag-kontrowersyjna-postac-chaima-rumkowskiego","14":"tag-niejednoznaczny-stosunek-do-postaci-rumkowskiego","15":"tag-okupacyjne-wladze","16":"tag-przewodniczacy-starszenstwa-zydow","17":"tag-przewodniczacy-starszenstwa-zydow-w-lodzi","18":"tag-rumkowski-i-akcja-wielka-szpera","19":"tag-szef-judenratu","20":"tag-szef-judenratu-w-getcie-w-lodzi","21":"tag-wojenne-strony","22":"tag-wojenne-strony-lodzi","23":"tag-znani-politycy","24":"tag-zycie-polityczne-lodzi","25":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","26":"motype-eternal","27":"moformat-longrid-korotka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3315","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/284"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3315"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3315\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3325,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3315\/revisions\/3325"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3012"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3315"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3315"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3315"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3315"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3315"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3315"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}