wtorek, 17 lutego, 2026

Ostatni burmistrz i pierwszy prezydent Łodzi — życiorys i działalność Karola Tangermanna

Karol Tangermann został pierwszym prezydentem Łodzi po uzyskaniu przez miasto statusu gubernialnego. Wcześniej przez 12 lat był burmistrzem Łodzi z przerwą podczas Powstania Listopadowego. Jego zarządzanie miastem miały miejsce w okresie, gdy położono kamień węgielny pod industrializację i urbanizację Łodzi. Uważa się, że to za Tangermanna Łódź przekształciła się ze wsi w prawdziwe miasto.

Pierwszy prezydent Łodzi był niezwykle oddany swojej sprawie — nie tylko kierował, ale bezpośrednio uczestniczył w pracach nad zagospodarowaniem miasta. Więcej o jego działalności dowiesz się na stronie lodzyes.eu.

Wczesne lata

Przyszły prezydent Łodzi z czasów Królestwa Polskiego Karol Tangermann urodził się 14 maja 1799 roku w wiosce Budzisław, niedaleko miasta Konin. Był synem osadników niemieckich. Uczęszczał do sześcioklasowej szkoły publicznej w Kaliszu. Znał dobrze zarówno język polski, jak i niemiecki.

Swoją karierę Tangermann zaczynał w mieście Przedecz, pracując u tamtejszego burmistrza. W 1826 roku przeniósł się do Łodzi, wówczas małego miasta Królestwa Polskiego, które z kolei było kontrolowane przez imperium rosyjskie. Najpierw pracował jako ławnik, a następnie otrzymał stanowisko zastępcy burmistrza.

Karol Tangermann był żonaty z Polką — katoliczką szlachetnego pochodzenia. Razem para wychowywała pięć córek.

Burmistrz Łodzi

26 stycznia 1829 roku przez Komisję Rządową Spraw Wewnętrznych i Policji Tangermann został powołany na burmistrza miasta. W tym czasie polityk był już dobrze zorientowany w zarządzaniu miastem, ponieważ według historyków formalnie funkcję pełnił wcześniej, ponieważ Antoni Czarkowski został odwołany ze stanowiska za zaniedbania.

Karol Tangermann był dobrze zaznajomiony z Rajmundem Rembielińskim, który obejmował urząd prezesa Komisji Województwa Mazowieckiego Królestwa Polskiego, nazywanym „ojcem Łodzi przemysłowej”. To z jego inicjatywy miasto zostało przekształcone w centrum przemysłu sukienniczego.

Tangermann odegrał ważną rolę w przybyciu do Łodzi osadników, którzy pracowaliby nad rozwojem przemysłu w mieście. Aby ułatwić im osiedlenie się w mieście, polityk uzyskał pożyczkę. Część tych środków została przeznaczona na zakup lnu.

Dobre warunki dla osadników powstałych w Łodzi przyczyniły się do wzrostu liczby ludności w mieście. Gdy Tangermann objął stanowisko burmistrza miasta, w Łodzi mieszkało około 4 tys. osób. A pod koniec jego panowania na początku lat 40. XIX wieku w mieście mieszkało ponad 14 tysięcy osób. W ten sposób Łódź stała się drugim co do wielkości miastem w Królestwie Polskim.

W okresie powstania listopadowego w latach 1830-1831 rząd powstańczy zwolnił Tangermanna ze stanowiska burmistrza, podejrzewając go o sprzyjanie Rosjanom. Jednak według historyków zarzuty te były bezpodstawne. Ponieważ polityk, który w tym czasie przewodniczył Komitetu Obywatelskiego, wezwał do wspierania finansowego powstańców.

Od listopada 1830 do września 1831 roku stanowisko burmistrza obejmował Teodor Duczyński. W 1831 roku Tangermann ponownie został burmistrzem Łodzi. Od tego czasu był na tym stanowisku do maja 1841 roku.

W tym czasie wiele zrobiono dla poprawy gospodarki w Łodzi. W szczególności wybrukowano szereg dróg, a na głównej ulicy miasta – Piotrkowskiej ustawiono ponad dwa dziesiątki filarów z latarniami olejnymi. Na ulicach Łodzi pojawiły się również zaprzęgi konne, jako publiczny środek transportu.

Jako burmistrz Tangermann zainicjował zbiórkę pieniędzy na budowę szpitala miejskiego, jednak nie dożył zakończenia jego budowy. Ponadto za jego kadencji założono pierwsze szkoły podstawowe. Urzędnik przyczynił się również do rozwoju przemysłu w mieście.

Za kadencji Tangermanna powstał murowany ratusz na Nowym Rynku (dzisiejszy plac Wolności) oraz luterańskiego kościoła Świętej Trójcy. W czasie panowania Tangermanna granice miasta znacznie się rozszerzyły.

Pierwszy na stanowisku prezydenta Łodzi

Karol Tangermann był ostatnim burmistrzem i pierwszym prezydentem Łodzi. Ostatnie ze wspomnianych stanowisk objął w maju 1841, po uzyskaniu przez Łódź statusu miasta wojewódzkiego. W okresie jego prezydentury powstał park Źródliska. Ponadto w 1843 roku budynku magistratu pojawił się pierwszy publiczny zegar. Według badaczy, na długo był to jedyny publiczny zegar w Łodzi.

To oczywiście nie jest cała lista spraw, które Tangermann zrobił dla dobra miasta. Polityk zarządzał Łodzią z niemiecką gospodarnością i był niezwykle oddany swojej sprawie, nie stronił się żadnej pracy, która wydawałaby się nie przystać na urzędnika. Na przykład Tangermann osobiście pomagał mierzyć ziemię, przeprowadzał podział placów budowy i tym podobne.

Tak się złożyło, że podczas pracy Tangermann przeziębił się i do choroby dodało się również przemęczenie. 12 sierpnia 1844 roku Karol Tangermann, podczas którego Łódź stała się prawdziwym miastem, zmarł.

.......