Burmistrz, prezydent – na przestrzeni lat i rozwoju miasta Łodzi wiele raz zmieniała się nazwa stanowiska miejskiego przywódcy. Jednak niezmienną pozostawała rola miejskiego przywódcy jako najwyższego organu wykonawczego miasta. Taka osoba miała wiele funkcji, takich jak: zarządzanie miastem, polityka finansowa miasta, zarządzanie majątkiem, współpraca z organizacjami krajowymi i zagranicznymi, kontakt z inwestorami, wspieranie działalności gospodarczej, współpraca z instytucjami naukowymi i oświatowymi itp., pisze lodzyes.eu.
W tym materiale zapoznamy się z biografiami i działalnością najsłynniejszych przywódców Łodzi.
Trochę z historii średniowiecznej Łodzi
Pierwsza wzmianka o mieście Łodzi pochodzi z 1332 roku, z zapisu księcia łęczyckiego Władysława Garbatego. W tym dokumencie przekazuje on średniowieczną wieś Lodza w posiadanie biskupstwu włocławskiemu.
Wiadomo, że na początku lat 20-tych XIV wieku opiekował się miastem biskup Jan Pella. Chciał, aby Łódź otrzymała prawa miejskie. Jan Pella zdawał sobie sprawę, że nadanie praw magdeburskich miasteczku przyniesie rozwój handlu, powstanie stowarzyszeń kupieckich, pojawienie się jarmarków, zaczną funkcjonować lokalne organy samorządowe. Jan Pella zwrócił się z prośbą o nadanie Łodzi praw magdeburskich do ówczesnego króla Polski Władysława II Jagiełły. Wkrótce, a dokładnie 29 lipca 1423 roku, Łódź otrzymała prawa magdeburskie.
To wydarzenie oficjalnie potwierdzało status miasta Łodzi, a także zapoczątkowało powstanie samorządu terytorialnego.
Jan Dąbrowski – pierwszy burmistrz Łodzi
Niestety, bardzo niewiele wiadomo o pierwszym burmistrzu Łodzi. Pełnił funkcję burmistrza miasta dwukrotnie: od 1470 do 1480 roku oraz od 1489 do 1503 roku. Badacze uważają, że za jego rządów w mieście istniała już rada miejska z burmistrzem na czele. Potwierdzają to pierwsze księgi miejskie datowane na rok 1471 oraz pewne zapisy prowadzone już od 1440 roku.
Do dnia dzisiejszego nie zachował się żaden portret Jana Dąbrowskiego.
Aleksy Drewnowicz
Jedna z najstarszych ulic w Łodzi nosiła nazwę Drewnowska, ponieważ na jej terenie znajdowały się niegdyś ziemia rodziny Drewnowiczów. Jeden z przywódców przedprzemysłowej Łodzi, Aleksy Drewnowicz, pochodził ze starego rodu mieszczańskiego Rożków-Drewnów.
Urodził się 22 czerwca 1739 roku. Jego rodzicami byli Zygmunt Drewnowicz i Urszula Krzysztofówna. W wieku 22 lat Aleksy ożenił się z pasierbicą swojego stryja Józefa Drewnowicza, który notabene pełnił kiedyś funkcję burmistrza Łodzi. Wraz z Marianną – tak miała na imię żona Aleksego Drewnowicza – wychował sześcioro dzieci.
Aleksy Drewnowicz był wówczas jednym z najbogatszych mieszczan-rolników Łodzi. Jego wysoki status pozwolił mu awansować na wysokie stanowiska w radzie miejskiej. W 1775 roku Drewnowicz został wybrany na burmistrza Łodzi. Funkcję tę pełnił przez dwa lata. W 1779 roku ponownie został przywódcą miasta, tym razem również na dwuletnią kadencję. Jako burmistrz Aleksy Drewnowicz poświęcał wiele uwagi miejskiemu archiwum i dbał o jego uporządkowanie.
Drewnowicz został po raz trzeci burmistrzem Łodzi w 1785 roku. Po ustąpieniu z urzędu burmistrza w 1786 roku został pierwszym rajcą miejskim, a później pełnił funkcję landwójta.
W 1790 roku wycofał się z życia publicznego i politycznego i poświęcił się rozwojowi swojego gospodarstwa. Zmarł w wieku 73 lat.
Antoni Czarkowski
Został pierwszym burmistrzem w okresie powstawania Łodzi przemysłowej. Antoni Czarkowski urodził się w 1792 roku w Warszawie. Od 1817 do 1819 roku był zastępcą burmistrza Ozorkowa. W lutym 1819 roku Rajmund Rembieliński, polityk i ekonomista okresu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, zwany także „ojcem Łodzi przemysłowej”, delegował Czarkowskiego na stanowisko zastępcy burmistrza Łodzi i kasjera miejskiego. W sierpniu 1820 roku Antoni Czarkowski został burmistrzem miasta.
W okresie jego rządów miasto zyskało schludny i uporządkowany wygląd, powstały pierwsze kamienice, założono osadę sukienniczą o nazwie Nowe Miasto. Ponadto, podczas jego kadencji wiele ulic w mieście otrzymało swoje nazwy.
Jednak Czarkowski został zapamiętany przez mieszkańców miasta przede wszystkim jako ten, który będąc burmistrzem Łodzi, przywłaszczył sobie pieniądze z miejskiego budżetu. W sierpniu 1826 roku Czarkowski został zwolniony. Urzędnik został zobowiązany do zwrotu zmalwersowanych pieniędzy. Jednak we wrześniu 1828 roku Czarkowski uciekł z miasta. Rajmund Rembieliński wydał rozkaz aresztowania Czarkowskiego.
Niemniej jednak nie udało się odnaleźć byłego burmistrza. Jego dalsze losy nie są znane.
Karol Tangermann
Karol Tangermann został zastępcą burmistrza Łodzi po odwołaniu w wyniku skandalu Antoniego Czarkowskiego. Tangermann oficjalnie objął stanowisko burmistrza 26 stycznia 1829 roku, po pojawieniu się stosownego zarządzenia Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji.
Karol Tangermann znany jest jako ostatni burmistrz Łodzi. Polityk pełnił tę funkcję przez 12 lat z przerwą w czasie powstania listopadowego. W maju 1841 został prezydentem Łodzi, po nadaniu miastu statusu prowincji.
Tym samym Tangermann wszedł do historii jako ostatni burmistrz i pierwszy prezydent Łodzi. Uważa się, że to za czasów Tangermanna Łódź przekształciła się z wioski w prawdziwe miasto. Przyczynił się do napływu do miasta imigrantów, którzy pracowaliby na rzecz rozwoju miejskiego przemysłu. Urzędnik także wiele zrobił dla poprawy infrastruktury miasta: wybrukowano wiele ulic, pojawiły się dorożki jako środek komunikacji publicznej, a na głównej ulicy miasta – Piotrkowskiej – ustawiono ponad dwadzieścia latarni olejowych.
Pod koniec rządów Tangermanna na początku lat 40. XIX wieku granice Łodzi znacznie się rozszerzyły, a liczba ludności wzrosła do 14000. Dla porównania, gdy Tangermann objął stanowisko burmistrza, miasto liczyło około 4000 mieszkańców.
Władysław Pieńkowski
Ten polityk znany jest z tego, że rządził Łodzią najdłużej spośród wszystkich przywódców miejskich – od 1883 do 1914 roku, czyli przez 32 lata. To za Pieńkowskiego nastąpił najintensywniejszy rozwój miasta. Niemniej jednak badacze uważają, że prezydent Łodzi Pieńkowski nie był zbyt zaangażowany w rozkwit miasta, ponieważ przede wszystkim było to zasługą łódzkich fabrykantów.
Pieńkowski miał też reputację przebiegłej, interesownej osoby, maksymalnie lojalnej wobec carskiej władzy (Królestwo Polskie, w obrębie którego wówczas znajdowała się Łódź, znajdowało się pod kontrolą Imperium Rosyjskiego).
W rezultacie, gdy wybuchła I wojna światowa, Pieńkowski uciekł z Łodzi wraz z wojskami rosyjskimi.
Aleksy Rżewski
Aleksy Rżewski był jednym z bojowników o niepodległość Polski i pierwszym prezydentem Łodzi w II Rzeczypospolitej, był także członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. Włączył się do aktywnej działalności społecznej i politycznej w czasie I wojny światowej. Stworzył lokalny organ prasowy Polskiej Partii Socjalistycznej „Łodzianin” i werbował mieszczan w szeregi „Polskiej Organizacji Wojskowej”. Został aresztowany przez niemieckich okupantów, ale uciekł podczas konwojowania do więzienia.
27 marca 1919 roku Rada Narodowa wybrała Rżewskiego prezydentem miasta. Objął to stanowisko w trudnych dla Łodzi czasach: wiele zakładów i fabryk zostało splądrowanych przez niemieckich okupantów, zatrudnienie ludności w przemyśle wynosiło zaledwie 23%, poziom bezrobocia był wysoki, trwała trzecia fala hiszpanki. Jako prezydent miasta Rżewski przywiązywał dużą wagę do kwestii oświaty, odbudowy przemysłu, rozwoju parków publicznych oraz problemów miejskich kanalizacji i zaopatrzenia w wodę.
Hanna Zdanowska
Nie możemy pominąć postaci Hanny Zdanowskiej, ponieważ stała się pierwszą kobietą w historii Łodzi, która objęła stanowisko prezydenta miasta. Ponadto łodzianie trzykrotnie powierzali Zdanowskiej zarządzanie miastem.
Po raz pierwszy jako prezydent miasta polityk składała przysięgę 13 grudnia 2010 roku. O jej pracy na tym stanowisku można było usłyszeć różne opinie. Zwolennicy zaznaczali, że udało jej się przyciągnąć wiele inwestycji, obniżyć poziom bezrobocia, rozpocząć prace nad odbudową kamienic i stworzyć Nowe Centrum. Inni krytykowali Zdanowską za wzrost zadłużenia miasta, drogie i nieprzemyślane inwestycje, zły stan komunikacji miejskiej itp.