11 listopada 1918 roku to historyczny dzień dla Polski. Przez 123 lata kraj był podzielony między Cesarstwo Austriackie i Rosyjskie oraz Królestwo Prus, a tego dnia Polska odzyskała niepodległość.
W Konstytucji z 1921 roku ustanowiono w Polsce ustrój republikański. Powołano dwuizbowy parlament — Zgromadzenie Narodowe, składające się z Sejmu i Senatu. Parlament był wybierany na 5-letnią kadencję przez powszechne, równe i tajne głosowanie. Władzę wykonawczą w kraju pełnił prezydent, wybierany przez Sejm i Senat na 7-letnią kadencję. Polskie miasta, oprócz władz wojewódzkich, posiadały własny samorząd — radę miejską z prezydentem, który stał na czele organu wykonawczego. Rządy pierwszych prezydentów Łodzi w latach międzywojennych przypadły na trudny okres, kiedy miasto przeżywało spadek produkcji, bezrobocie i szereg innych problemów społeczno-gospodarczych, pisze lodzyes.eu.
Pierwsza rada miejska w Łodzi
Rada Miejska w Łodzi została wybrana 23 lutego 1919 roku, miesiąc po pierwszych wyborach parlamentarnych w II Rzeczypospolitej. Na liście partii w wyborach samorządowych w Łodzi znalazło się 19 sił politycznych. Najwięcej głosów otrzymała Polska Partia Socjalistyczna, za nią znalazł się Narodowy Związek Robotniczy, następnie Żydowski Centralny Komitet Wyborczy, a na czwartym miejscu Związek Niemieckich Robotników i Inteligencji Robotniczej.
Pierwsze posiedzenie Rady Miejskiej Łodzi w niepodległym państwie polskim odbyło się 27 marca 1919 roku. Na pierwszym posiedzeniu przewodniczącym rady został Antoni Remiszewski, a pierwszym prezydentem Aleksy Rżewski.
Aleksy Rżewski — pierwszy prezydent Łodzi po odzyskaniu niepodległości
Aleksy Wincenty Rżewski został prezydentem Łodzi w trudnym dla miasta okresie: wiele fabryk i zakładów zostało splądrowanych przez niemieckich okupantów, zatrudnienie w przemyśle wynosiło zaledwie 23%, bezrobocie było wysokie, rozprzestrzeniała się trzecia fala grypy hiszpanki.
Rżewski urodził się w rodzinie robotniczej 6 lipca 1885 roku we wsi Srebrna pod Łodzią. Zaczął pracować jeszcze jako nastolatek, a jako młody człowiek wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej. W 1905 roku wziął udział w powstaniu czerwcowym polskich robotników przeciwko imperium rosyjskiemu. W 1907 roku został zesłany w głąb imperium rosyjskiego, ale rok później udało mu się uciec. Wyemigrował najpierw do Francji, a następnie do Niemiec. Pracował w fabryce produkującej powozy i w fabryce chemicznej.
Pod koniec 1910 roku Rżewski wrócił do Łodzi, gdzie pracował jako motorniczy tramwaju. Podczas I Wojny Światowej zaangażował się w aktywną działalność społeczną i polityczną, walcząc o niepodległość Polski. Stworzył lokalny organ Polskiej Partii Socjalistycznej „Łodzianin” i werbował obywateli do szeregów Polskiej Organizacji Wojskowej. Został aresztowany przez niemieckich okupantów, ale uciekł podczas konwojowania do więzienia.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku premier Ignacy Daszyński mianował Aleksego Rżewskiego komisarzem w Radomiu. Od 4 grudnia 1918 roku do 26 marca 1919 roku był komisarzem rządowym w Łodzi.
27 marca 1919 roku Rada Miejska Łodzi wybrała Rżewskiego pierwszym prezydentem miasta. Jedną z pierwszych decyzji Rżewskiego jako prezydenta miasta było wprowadzenie obowiązku szkolnego dla dzieci. Uczniowie szkół podstawowych otrzymywali bezpłatne wyżywienie i odzież w szkołach oraz podręczniki.
W latach prezydentury Rżewskiego wybudowano w Łodzi sześć szkół, założono gimnazjum, szkołę handlową i seminarium nauczycielskie. Organizowano zajęcia wieczorowe dla mieszczan.
Rżewski zajmował się również problemami kanalizacji miejskiej i wodociągów, a także przykładał dużą wagę do urządzania publicznych parków miejskich.
Prezydent dbał również o łódzki przemysł, który przechodził trudny okres po I Wojnie Światowej. Udało mu się załatwić państwowe gwarancje na pożyczkę przeznaczoną na zakup bawełny. Stany Zjednoczone wysłały również 60 milionów funtów bawełny do Łodzi w ramach pomocy.
Zrezygnował ze stanowiska prezydenta Łodzi 1 lipca 1923 roku, po tym jak Polska Partia Socjalistyczna przegrała wybory do rady miejskiej.
Marian Cynarski
Drugim prezydentem Łodzi w latach międzywojennych był warszawski sędzia Marian Cynarski. Studiował prawo na Uniwersytecie Cesarskim Warszawskim, a praktykę sędziowską odbywał w Sądzie Okręgowym w Warszawie.
Pracował jako sędzia śledczy w wielu polskich miastach. A w lipcu 1919 roku pierwszy naczelnik odrodzonego państwa polskiego Józef Piłsudski mianował Cynarskiego sędzią Sądu Okręgowego w Łodzi i tak jego życiowa droga zawiodła go do naszego miasta.
23 lipca 1923 roku Marian Cynarski został wybrany Prezydentem Miasta Łodzi. Za jego prezydentury w Łodzi otwarto Miejskie Kino Oświatowe i Miejską Galerię Sztuki, a w mieście zaczęły działać karetki pogotowia. Również za jego prezydentury rozpoczęto budowę Ludowego Parku Zdrowia, miasto otrzymało szpital przy ul. Drewnowskiej 75 i dom opieki przy ul. Narutowicza.
W 1926 roku Marian Cynarski ustanowił prestiżową nagrodę miasta Łodzi, przyznawaną wyróżniającym się mieszkańcom i organizacjom społecznym miasta.
14 kwietnia 1927 roku prezydent Łodzi Marian Cynarski został zuchwale zamordowany w domu, w którym mieszkał, przez bezrobotnego brukarza Adama Walaszczyka i jego wspólnika Kazimierza Rydzewskiego.
Wacław Wojewódzki
Po śmierci Mariana Cynarskiego pełniącym obowiązki wiceprezydenta Łodzi został działacz społeczny i polityczny Wacław Wojewódzki. Urodził się 11 października 1878 roku w Warszawie. Wykształcił się na inżyniera technologa. Był działaczem Narodowej Demokracji oraz partii robotniczych, publicystą pism związkowych. Był organizatorem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.
W marcu 1919 roku Wacław Wojewódzki został wybrany do Rady Miejskiej Łodzi, gdzie został wiceprezydentem. W 1921 roku zrezygnował z członkostwa w radzie. W latach 1921-1923 kierował działem ekonomicznym Kasy Szpitalnej w Łodzi.
W 1923 roku Wojewódzki ponownie został wiceprezydentem Łodzi, a po tragicznej śmierci Mariana Cynarskiego przez kilka miesięcy pełnił obowiązki prezydenta miasta.
W 1933 roku, gdy w wyniku kryzysu politycznego rozwiązano Radę Miejską Łodzi, Wacław Wojewódzki został mianowany Komisarzem Rządu Łódzkiego. Za jego kadencji rozpoczęto budowę drogi do szpitala w Łagiewnikach, zlikwidowano nasyp kolejowy między ulicami Sienkiewicza i Kilińskiego, a w dzielnicy Stoki wybudowano zbiornik retencyjny.
Bronisław Ziemiński
Bronisław Ziemiński pełnił funkcję prezydenta miasta najdłużej w okresie międzywojennym, od listopada 1927 roku do lipca 1933 roku.
Bronisław Ziemiński urodził się w Wilnie w rodzinie szlacheckiej. Studiował we Lwowie, a następnie w Wyższej Szkole Technicznej w Moskwie. Przed wybuchem I Wojny Światowej wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej. Na początku listopada 1918 roku został ministrem przemysłu Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, a od 17 listopada 1918 roku do 16 stycznia 1919 roku pełnił funkcję ministra robót publicznych.
Bronisław Ziemiński został wybrany do Rady Miejskiej Łodzi w październiku 1927 roku z ramienia Polskiej Partii Socjalistycznej, mając już spore doświadczenie polityczne i kierownicze. 24 listopada 1927 roku Ziemiński objął stanowisko prezydenta Łodzi.
Podczas jego kadencji w mieście wybudowano kilka szkół i otwarto filię Wolnej Wszechnicy Polskiej. Ziemiński zajął się także jednym z najbardziej palących problemów ówczesnej Łodzi — brakiem mieszkań. Za jego prezydentury rozpoczęto budowę największego osiedla mieszkaniowego imienia Józefa Montwiłła-Mireckiego, wybrukowano ulicę Piotrkowską i plac Wolności, położono 50 kilometrów nowych dróg i 12 kilometrów linii tramwajowych, oświetlono wiele ulic miasta.
Ponadto za prezydentury Bronisława Ziemińskiego wybudowano Sąd Okręgowy i Izbę Skarbową oraz postawiono pomnik Tadeusza Kościuszki.
Nie jest to jednak cała lista rzeczy, które zrobiono dla poprawy warunków życia w Łodzi za prezydentury Ziemińskiego. Generalnie historycy oceniają jego kadencję pozytywnie.
Jednak w 1933 roku w miejskim skarbcu pojawił się ogromny deficyt. Spowodowało to kryzys polityczny w Radzie Miejskiej. W efekcie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych rozwiązało łódzką Radę Miejską i wysłało do miasta wspomnianego komisarza rządowego Wacława Wojewódzkiego. A Bronisław Ziemiński musiał pożegnać się ze stanowiskiem prezydenta Łodzi.