Łódź można nazwać sercem Polski, ponieważ znajduje się w samym sercu kraju. Na początku XXI wieku Łódź była trzecim co do wielkości miastem w Polsce. Miasto ma długą i ciekawą historię. Pierwsze wzmianki o Łodzi jako osadzie pochodzą z XIV wieku, a prawo magdeburskie zostało nadane miastu w 1423 roku. Ważną kartą w historii Łodzi było ogłoszenie miasta ośrodkiem przemysłu ówczesnego Królestwa Polskiego. Miało to miejsce w pierwszej połowie XIX wieku. Od tego czasu Łódź stała się ważnym miastem na gospodarczej mapie Europy.
Rozwinięte przemysłowe miasto Łódź było świadkiem wielu głośnych wydarzeń historycznych, które miały kluczowe znaczenie dla całego kraju. Miały tu miejsce rewolucje i walki robotników o swoje prawa, a po II wojnie światowej miasto na krótki czas przejęło rolę stolicy – pisze lodzyes.eu.
Nadanie praw miejskich
Według legend i tradycji polskie miasto Łódź pojawiło się wśród zielonych i gęstych lasów nad brzegiem rzeki Łódki. Początkowo była to niewielka wiejska osada o nazwie Łodzia.
Pierwsza znana historykom pisemna wzmianka o Łodzi pochodzi z 1332 r. z zapisu księcia łęczyckiego Władysława Garbatego. W dokumencie tym przenosi on średniowieczną wieś Łódź na własność biskupstwa włocławskiego.
Z innego średniowiecznego zapisu wynika, że 15 maja 1414 r. kaptur włocławski ogłosił lokację miasta Łódź w obrębie wsi Łodzi. Było to ważne wydarzenie w życiu miasta. Przez pewien czas, od lat 90. do 2012 r., łodzianie obchodzili nawet urodziny swojego miasta 15 maja każdego roku.
Jednak jeszcze ważniejszym dniem w historii Łodzi stał się 29 lipca 1423 roku. Tego dnia król Polski i wielki książę litewski Władysław II Jagiełło nadał Łodzi prawo magdeburskie. Było to ważne wydarzenie w życiu każdego europejskiego średniowiecznego miasta. Prawo magdeburskie regulowało prawa miast do samorządu. Miasto zaczęło być zarządzane przez magistrat składający się z wybranych mieszkańców miasta. Ważnym aspektem prawa magdeburskiego była również regulacja handlu – w mieście odbywały się regularne targi.
Nadanie Łodzi praw miejskich na prawie magdeburskim było niewątpliwie ważnym i pozytywnym wydarzeniem. Niemniej jednak do początku XIX wieku Łódź była niewielką osadą, a jej mieszkańcy zarabiali na życie dzięki rolnictwu. Wszystko zmieniło się diametralnie po 1820 roku.
Nadanie Łodzi statusu miasta przemysłowego
Zanim zagłębimy się w historię uznania Łodzi za miasto przemysłowe, warto skupić się na wydarzeniach z początku XIX wieku, które miały miejsce na politycznej mapie Europy. Były one przecież bezpośrednio związane z Łodzią.
W 1806 roku Łódź została włączona do Księstwa Warszawskiego. A po Kongresie Wiedeńskim w 1815 roku, kiedy Księstwo zostało rozwiązane, duże ziemie polskie, w tym miasto Łódź, stały się częścią Imperium Rosyjskiego jako autonomiczny podmiot – Królestwo Kongresowe Polskie.
Jak już wspomniano, nowy kamień milowy w historii Łodzi rozpoczął się w 1820 roku. Wtedy to, dzięki staraniom starosty mazowieckiego Rajmunda Rembielińskiego, rząd Królestwa Polskiego ogłosił Łódź i jej okolice strefą rozwoju przemysłowego. Dało to początek pierwszym fabrykom włókienniczym i warsztatom w mieście. Pierwszą przędzalnię bawełny w mieście założył pochodzący z Saksonii Krystian Wiendisch. W tym samym czasie zaczęły powstawać pierwsze osiedla robotników i rzemieślników. Ważnym wydarzeniem w historii Łodzi było zainstalowanie maszyny parowej w Białej Fabryce Ludwika Geyera w 1839 roku. Po uruchomieniu kilku przędzalni bawełny do miasta napłynęły tysiące migrantów w poszukiwaniu łatwego życia i szczęśliwego losu, którzy znaleźli zatrudnienie w nowo powstałych przedsiębiorstwach. Miasto rozrastało się, wchłaniając okoliczne wioski, uprzemysławiając się i urbanizując w szybkim tempie, a niektórzy przemysłowcy stworzyli całe imperia tekstylne.
Prawdziwy rozkwit miasto osiągnęło na przełomie XIX i XX wieku. Z liczbą 300 000 mieszkańców Łódź zajmowała czołowe miejsce na mapie ówczesnego Królestwa Polskiego.
Ogłoszenie Łodzi strefą rozwoju przemysłowego miało istotne konsekwencje gospodarcze, społeczne i polityczne dla miasta.
Rewolucja 1905-1907
W latach 1905-1907 Imperium Rosyjskie i jego zniewolone terytoria ogarnęły wydarzenia rewolucyjne. Powodem był kryzys gospodarczy spowodowany klęską Imperium Rosyjskiego w wojnie rosyjsko-japońskiej.
Pokojowe demonstracje robotników przetoczyły się przez miasta Imperium Rosyjskiego, domagając się lepszych warunków pracy i głosząc hasła polityczne. W tym czasie Królestwo Polskie, kontrolowane przez Imperium Rosyjskie, stało się głównym ośrodkiem walki rewolucyjnej.
Miasto Łódź odegrało znaczącą rolę w tych wydarzeniach, ponieważ w czerwcu 1905 r. miało tu miejsce wielotysięczne powstanie robotnicze, znane jako Powstanie Czerwcowe. Poprzedziły je strajki i zamieszki, które rozpoczęły się w styczniu 1905 r. zaraz po informacji o ostrzelaniu pokojowej demonstracji robotników w Petersburgu. Łodzianie wyszli na ulice z transparentami z hasłami: „Precz z autokracją!”, „Precz z wojną!”.
27 stycznia 1905 r. ponad 70 tys. robotników wyszło na ulice Łodzi. Domagali się wprowadzenia 8-godzinnego dnia pracy, lepszych warunków pracy i większych praw dla ludności polskiej. Do protestantów dołączyli również studenci, którzy sprzeciwiali się rusyfikacji w placówkach oświatowych.
Pierwsze protesty w Łodzi zostały stłumione przez carską policję. W czerwcu 1905 r. protesty wznowiono z nową energią, a po tym jak policja zabiła około dziesięciu demonstrujących robotników, działania przerodziły się w prawdziwe powstanie.
Wieczorem 21 czerwca wściekli robotnicy zaczęli budować barykady i przeprowadzać zbrojne ataki na patrole policyjne i wojskowe. 23 czerwca, z powodu zaciętych starć między robotnikami z jednej strony a carskim wojskiem i policją z drugiej, wszystkie fabryki, zakłady, sklepy i instytucje w mieście zostały zamknięte. Tego samego dnia dekretem cesarza rosyjskiego w mieście wprowadzono stan wojenny.
W rezultacie, z powodu nieodpowiedniej organizacji i słabego uzbrojenia, Powstanie Łódzkie zostało stłumione przez regularną armię carską 25 czerwca. Według różnych źródeł zginęło od 150 do 800 protestujących, a około 2000 zostało rannych.
Powstanie Łódzkie przeszło do historii jako jedno z największych powstań w latach 1905-1907 na terenie Imperium Rosyjskiego i ziem przez nie zagarniętych.
Łódź staje się centrum województwa łódzkiego
Ważne wydarzenia polityczne w historii Łodzi miały miejsce po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku. W wyniku nowego podziału administracyjnego powstało województwo łódzkie ze stolicą w Łodzi. Oprócz samorządu wojewódzkiego, miasto posiadało własny samorząd – Radę Miejską z organem wykonawczym na czele z prezydentem.
Pierwsze posiedzenie Rady Miejskiej w Łodzi po odzyskaniu przez Polskę niepodległości odbyło się 27 marca 1919 roku. Rada Miejska składała się wówczas z 75 deputowanych. Polacy posiadali 49 mandatów, Żydzi 19 i 7 Niemcy.
Pierwszym przewodniczącym Rady Miejskiej i prezydentem Łodzi w latach międzywojennych był Aleksy Wincenty Rżewski.
Łódź – stolica Polski zamiast Warszawy
W styczniu 1945 roku Łódź została wyzwolona spod okupacji hitlerowskiej. Rozpoczął się jednak nowy, trudny etap w historii Łodzi – Polska znalazła się w strefie wpływów ZSRR. Do władzy w kraju doszli komuniści i zaczęli wprowadzać własne zasady.
Warto zauważyć, że po wyzwoleniu Polski od nazistów, jej stolica, Warszawa, została zniszczona w 80% i przypominała raczej ruiny niż miasto. Odbudowa Warszawy wymagała czasu i znacznych zasobów.
Tym samym w pierwszych latach powojennych Łódź stała się nieoficjalną i tymczasową stolicą Polski. W latach 1945-1948 działały tu główne instytucje państwowe PRL.
Dlaczego Łodzi przypadła rola nieoficjalnej stolicy Polski w latach powojennych? Po pierwsze, w przeciwieństwie do innych polskich miast, Łódź pozostała praktycznie nietknięta; po drugie, lokalizacja miasta w sercu Polski była nie mniej ważna; i po trzecie, miasto miało wspaniałą przemysłową przeszłość.
Nie bez znaczenia dla ówczesnych władz komunistycznych był również fakt, że wielu mieszkańców Łodzi sympatyzowało z lewicowymi poglądami politycznymi. Innym czynnikiem była obecność dużej liczby pustych mieszkań i domów należących do Żydów, którzy zostali zamordowani przez nazistów podczas II wojny światowej. Ówczesna komunistyczna polska „elita” nie miała nic przeciwko zajmowaniu tych pustych mieszkań.
Oczywiście nie jest to cała lista głośnych i znaczących wydarzeń w życiu społecznym i politycznym Łodzi. Karty historii miasta pełne są ciekawych wydarzeń, procesów i faktów.